Gdybym prowadziła gospodarstwo i chciała dorabiać na własnej firmie, najpierw sprawdziłabym, czy mogę pozostać w KRUS. Składki są tam często dużo niższe niż w ZUS, ale nie można wybrać tej opcji dowolnie. Musiałabym od co najmniej 3 lat nieprzerwanie podlegać pełnemu ubezpieczeniu rolniczemu, nadal prowadzić gospodarstwo o powierzchni ponad 1 ha przeliczeniowego albo pracować w dziale specjalnym, a także nie być zatrudniona na etacie ani nie mieć prawa do emerytury czy renty. Znaczenie ma również należny podatek dochodowy z działalności za poprzedni rok — w 2026 r. limit wynosi 4 713 zł.
W KRUS składki opłaca się kwartalnie, a ich wysokość zależy od wielkości gospodarstwa. Rolnik-przedsiębiorca płaci podwójną podstawową składkę emerytalno-rentową, ale pojedynczą składkę wypadkową, chorobową i macierzyńską. Do tego dochodzi składka zdrowotna, naliczana od hektarów przeliczeniowych. Dla porównania, w materiałach z lat 2026–2026 składki społeczne KRUS dla gospodarstwa do 50 ha wynosiły 203 zł za kwartał, natomiast w 2021 r. rolnik prowadzący działalność płacił 234 zł miesięcznie, bez składki zdrowotnej. Pod tym linkiem znajdziesz wpis, w którym o tym wspominamy. To kwoty historyczne, dlatego przed kalkulacją sprawdziłabym aktualną stawkę KRUS dla danego kwartału.
Niższe składki mogą oznaczać emeryturę niemal o połowę mniejszą
Jeśli zaczynałabym działalność i chciała pozostać w KRUS, w ciągu 14 dni od jej rozpoczęcia złożyłabym oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia. Następnie co roku, do 31 maja, przekazywałabym zaświadczenie z urzędu skarbowego albo oświadczenie o wysokości należnego podatku za poprzedni rok. Przekroczenie limitu podatku lub spóźnienie z dokumentem może pozbawić mnie ubezpieczenia w KRUS. Z kolei przy przejściu z ZUS musiałabym najpierw zakończyć działalność i wyrejestrować się z ZUS, a dopiero potem zgłosić do KRUS. Ponowne rozpoczęcie firmy z zachowaniem ubezpieczenia rolniczego może wymagać odczekania 3 lat.
ZUS oznacza zwykle znacznie większe miesięczne obciążenie, choć początkujący przedsiębiorcy mogą skorzystać z ulg: 6 miesięcy „ulgi na start”, a potem do 24 miesięcy składek preferencyjnych. Ponadto, po spełnieniu warunków, można korzystać z Małego ZUS Plus maksymalnie przez 36 miesięcy w ciągu ostatnich 60. Składka chorobowa przedsiębiorcy jest dobrowolna, natomiast wysokość zdrowotnej zależy m.in. od formy opodatkowania. Niższe składki KRUS wiążą się jednak zwykle ze skromniejszymi świadczeniami. Skoro już zahaczamy o ten temat to sprawdź koszty pogrzebu i dostępne wsparcie z KRUS. W I kwartale 2026 r. przeciętna emerytura wynosiła 2 185,22 zł brutto w KRUS i 4 189,54 zł brutto w ZUS. Dlatego porównywałabym nie tylko dzisiejszy koszt składek, lecz także warunki utrzymania ubezpieczenia oraz przyszłą wysokość emerytury.
KRUS czy ZUS – najważniejsze kryteria wyboru
Poniżej znajdziesz kluczowe różnice między KRUS a ZUS, warunki pozostania w ubezpieczeniu rolniczym podczas prowadzenia firmy oraz obowiązki formalne. Warto też uwzględnić przyszłą wysokość emerytury.
- Sprawdź, do którego systemu możesz należeć. KRUS obejmuje przede wszystkim rolników, ich domowników i pomocników rolnika, którzy spełniają warunki ustawowe. ZUS to system powszechny, obejmujący m.in. pracowników, zleceniobiorców i osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Samo posiadanie ziemi nie wystarczy, by podlegać KRUS — trzeba również prowadzić działalność rolniczą lub stale pracować w gospodarstwie.
- Zweryfikuj warunki pozostania w KRUS jako przedsiębiorca. Rolnik, który rozpoczyna działalność gospodarczą albo współpracę przy niej, może kontynuować ubezpieczenie w KRUS, jeśli m.in. podlegał mu nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata w pełnym zakresie, nadal prowadzi gospodarstwo o powierzchni ponad 1 ha przeliczeniowy lub dział specjalny, nie jest pracownikiem ani nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty lub innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Liczy się także należny podatek dochodowy z działalności za poprzedni rok. Limit ustala się na kolejne lata; według przytoczonego materiału w 2026 r. wynosi on 4 713 zł.
- Dopilnuj terminów i dokumentów. W ciągu 14 dni od rozpoczęcia działalności lub współpracy złóż oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia w KRUS. Potem, co roku do 31 maja, przekaż KRUS zaświadczenie z urzędu skarbowego albo oświadczenie o wysokości należnego podatku. Jeśli przekroczysz limit lub nie dopełnisz obowiązku w terminie, możesz utracić ubezpieczenie w KRUS.
- Porównuj składki, ale nie kieruj się wyłącznie ich wysokością. Składki KRUS są zazwyczaj niższe i zależą m.in. od wielkości gospodarstwa. Składkę zdrowotną rolnik opłaca za każdy pełny hektar przeliczeniowy. Przedsiębiorca pozostający w KRUS płaci składkę emerytalno-rentową w podwójnym wymiarze, a wypadkową, chorobową i macierzyńską — w pojedynczym. W ZUS składki obejmują m.in. ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe; przedsiębiorca może dobrowolnie opłacać składkę chorobową. Dostępne ulgi, takie jak ulga na start, składki preferencyjne czy Mały ZUS Plus, zależą od aktualnych przepisów.
- Uwzględnij wpływ zatrudnienia i innych umów. Praca na etacie co do zasady oznacza objęcie ubezpieczeniem w ZUS i utratę możliwości pozostania w KRUS na zasadach przewidzianych dla rolnika-przedsiębiorcy. Przy niektórych umowach, np. zleceniu, możesz nadal podlegać KRUS, jeśli spełnisz warunki ustawowe i nie przekroczysz limitu przychodu. Dlatego przed podjęciem pracy sprawdź, czy zmieni ona Twój tytuł do ubezpieczenia.
- Oceń przyszłą emeryturę, a nie tylko bieżące koszty. Niższe składki KRUS nie gwarantują wyższego świadczenia. Według przytoczonych danych za I kwartał 2025 r. średnia emerytura z KRUS wynosiła 2 185,22 zł brutto, a z ZUS — 4 189,54 zł brutto. Są to wartości przeciętne, a wysokość indywidualnej emerytury zależy od spełnienia warunków i przebiegu ubezpieczenia. Aby otrzymać emeryturę rolniczą, trzeba m.in. osiągnąć wiek 60 lat w przypadku kobiet lub 65 lat w przypadku mężczyzn oraz mieć co najmniej 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS.
- Sprawdź, czy możesz uzyskać świadczenia z obu systemów. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. mogą mieć prawo do emerytur z ZUS i KRUS, jeśli spełnią warunki obowiązujące w każdym systemie, w tym wymóg odpowiedniego stażu ubezpieczenia rolniczego. Muszą udokumentować okresy ubezpieczenia, a tych samych okresów nie mogą wykorzystać podwójnie do spełnienia wymaganego stażu. Wniosek o każde świadczenie składa się osobno. Możliwość pobierania dwóch emerytur zależy od indywidualnej sytuacji i aktualnych przepisów.
- Nie zmieniaj systemu bez sprawdzenia konsekwencji. Rolnik ubezpieczony w ZUS, który chce przejść do KRUS, musi spełnić warunki ustawowe, zakończyć działalność i wyrejestrować się z ZUS. Ponowne rozpoczęcie działalności lub podjęcie pracy na etacie może wpłynąć na prawo do KRUS. Przytoczone materiały wskazują też trzyletnie ograniczenie po przejściu z ZUS. Przed zmianą skonsultuj swoją sytuację z KRUS lub ZUS, bo szczegóły zależą od podstawy ubezpieczenia i aktualnych przepisów.
| Obszar | KRUS | ZUS | Liczby i praktyczne uwagi |
|---|---|---|---|
| Kogo obejmuje system | Rolników, domowników i inne osoby spełniające warunki określone w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. | Między innymi pracowników, przedsiębiorców oraz osoby wykonujące oskładkowane umowy. | Sam fakt posiadania ziemi nie wystarcza do podlegania KRUS — znaczenie ma również prowadzenie działalności rolniczej lub praca w gospodarstwie oraz spełnienie ustawowych warunków. |
| Pozostanie w KRUS po rozpoczęciu działalności gospodarczej | Możliwe po spełnieniu łącznie warunków z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. | Co do zasady przedsiębiorca podlega ZUS, jeżeli nie może kontynuować ubezpieczenia w KRUS. | Kontynuacja KRUS nie jest dowolnym wyborem — zależy od spełnienia wszystkich wymaganych przesłanek. |
| Wymagany wcześniejszy okres ubezpieczenia rolniczego | Co najmniej 3 lata nieprzerwanego ubezpieczenia w KRUS w pełnym zakresie bezpośrednio przed rozpoczęciem działalności lub współpracy przy niej. | Brak analogicznego wymogu wcześniejszego ubezpieczenia rolniczego. | „Pełny zakres” obejmuje ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. |
| Gospodarstwo rolne | Należy nadal prowadzić działalność rolniczą lub stale pracować w gospodarstwie spełniającym ustawowy wymóg obszaru użytków rolnych — zasadniczo powyżej 1 ha przeliczeniowego — albo prowadzić dział specjalny produkcji rolnej. | Powierzchnia gospodarstwa nie obniża składek należnych z tytułu działalności gospodarczej. | Przed oceną prawa do KRUS należy sprawdzić zarówno powierzchnię przeliczeniową, jak i faktyczne prowadzenie działalności rolniczej lub stałą pracę w gospodarstwie. |
| Praca na etacie i stosunek służbowy | Pracownik lub osoba pozostająca w stosunku służbowym co do zasady nie może skorzystać z kontynuacji KRUS na zasadach dla rolnika-przedsiębiorcy. | Umowa o pracę lub stosunek służbowy zasadniczo powoduje obowiązek ubezpieczenia w ZUS z tego tytułu. | Wyjątki dotyczące niektórych umów cywilnoprawnych mają odrębne warunki; nie należy utożsamiać ich z umową o pracę. |
| Prawo do świadczeń | Warunkiem kontynuacji ubezpieczenia na podstawie art. 5a jest brak ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, wskazanych w ustawie. | Przedsiębiorca podlega zasadom ZUS właściwym dla swojego tytułu ubezpieczenia; zbieg tytułów może zmienić zakres obowiązkowych składek. | Przed zgłoszeniem warto sprawdzić wszystkie posiadane świadczenia i tytuły ubezpieczeniowe. |
| Limit podatku z działalności | Podatek należny za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności nie może przekroczyć rocznej kwoty granicznej. W 2026 r. limit wynosi 4 713 zł. | Brak tego limitu jako warunku podlegania ZUS przez przedsiębiorcę. | Limit dotyczy kwoty podatku należnego, a nie przychodu, dochodu ani samego obrotu. Kwota graniczna jest ustalana odrębnie dla kolejnych lat. |
| Podwyższenie składki KRUS przy działalności | Przedsiębiorca pozostający w KRUS opłaca podstawową składkę emerytalno-rentową w podwójnym wymiarze; składkę wypadkową, chorobową i macierzyńską opłaca w pojedynczym wymiarze. | Składki przedsiębiorcy wynikają z zasad ZUS, podstawy wymiaru, rodzaju ubezpieczeń i ewentualnych ulg. | Wysokość składek KRUS zależy m.in. od obowiązujących stawek oraz wielkości gospodarstwa; składka zdrowotna rolnika jest ustalana odrębnie. |
| Terminy formalności przy rozpoczęciu działalności | Oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia należy złożyć w KRUS w terminie 14 dni od rozpoczęcia działalności lub współpracy przy niej. | Przedsiębiorca zgłasza się do ZUS, jeżeli nie spełnia warunków pozostania w KRUS. | Termin 14 dni dotyczy zgłoszenia zamiaru kontynuowania ubezpieczenia rolniczego — nie należy zakładać, że samo złożenie wniosku CEIDG-1 zawsze zastępuje wymagane dokumenty wobec KRUS. |
| Dokumenty i coroczne potwierdzenie | Do 31 maja każdego roku należy złożyć zaświadczenie urzędu skarbowego albo oświadczenie o wysokości należnego podatku za poprzedni rok. | Dokumenty i rozliczenia składa się na zasadach właściwych dla ubezpieczeń ZUS i prowadzonej działalności. | Brak dokumentu lub przekroczenie limitu podatku może skutkować ustaniem ubezpieczenia w KRUS. W uzasadnionych sytuacjach losowych można wystąpić o przywrócenie terminu. |
| Niedotrzymanie warunków KRUS | Może oznaczać ustanie prawa do ubezpieczenia rolniczego i konieczność objęcia ubezpieczeniem w ZUS albo zaprzestania działalności pozarolniczej. | Obowiązek ubezpieczenia i rozliczenia składek zależy od tytułu ubezpieczenia oraz daty jego powstania. | Znaczenie mają m.in. przekroczenie limitu podatku, niedopełnienie terminu, podjęcie pracy wykluczającej kontynuację oraz zaprzestanie spełniania warunków rolniczych. |
| Przejście z ZUS do KRUS | Możliwe po ustaniu dotychczasowego tytułu do ZUS i spełnieniu warunków ubezpieczenia rolniczego; samo zamknięcie firmy nie daje automatycznie prawa do KRUS. | Wyrejestrowanie z ubezpieczeń następuje po ustaniu tytułu, z użyciem właściwych dokumentów ZUS. | W opisanej procedurze wyrejestrowanie z ZUS odbywa się m.in. na formularzu ZUS ZWUA. Dokumenty i daty należy dopasować do konkretnego tytułu ubezpieczenia. |
| Ograniczenie po przejściu z ZUS do KRUS | W opisanej ścieżce były przedsiębiorca przez 3 lata nie może ponownie rozpocząć działalności ani podjąć pracy na etacie, jeśli chce zachować wskazaną możliwość ubezpieczenia w KRUS. | Ponowne rozpoczęcie działalności może powodować powstanie obowiązku ZUS, chyba że zastosowanie ma odrębna podstawa prawna do pozostania w KRUS. | Skutki zależą od okoliczności i podstawy ubezpieczenia — przed zmianą warto potwierdzić procedurę bezpośrednio w KRUS i ZUS. |
| Wiek emerytalny | 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. | 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. | Osiągnięcie wieku emerytalnego samo w sobie nie przesądza o wysokości świadczenia ani o spełnieniu pozostałych warunków. |
| Minimalny staż do emerytury rolniczej | Co najmniej 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, przy spełnieniu warunku wieku. | W nowym systemie prawo do emerytury zależy przede wszystkim od osiągnięcia wieku emerytalnego i zgromadzonego kapitału; wymagany staż jest istotny m.in. przy ustalaniu prawa do emerytury minimalnej. | Okresy ubezpieczenia w KRUS i ZUS są rozliczane według zasad właściwych dla danego świadczenia. |
| Emerytura minimalna a staż | Warunek 25 lat ubezpieczenia rolniczego jest kluczowy dla emerytury rolniczej; zasady podwyższenia świadczenia do minimum zależą od obowiązujących przepisów i indywidualnej sytuacji. | Do gwarancji emerytury minimalnej wymagany jest staż wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. | Kwoty minimalnych świadczeń zmieniają się w wyniku waloryzacji, dlatego należy sprawdzać stawki obowiązujące w dniu ustalania prawa do emerytury. |
| Sposób obliczania emerytury | Świadczenie ustala się według rolniczych zasad, z uwzględnieniem m.in. części składkowej i uzupełniającej oraz okresów ubezpieczenia. | W nowym systemie wysokość świadczenia zależy głównie od zwaloryzowanych składek i kapitału początkowego podzielonych przez średnie dalsze trwanie życia. | Wysokość emerytury nie wynika wyłącznie z sumy wpłaconych składek — znaczenie mają także przepisy, okresy ubezpieczenia i data przejścia na emeryturę. |
| Porównanie przeciętnych emerytur | 2 185,22 zł brutto miesięcznie — przeciętna emerytura rolnicza w I kwartale 2025 r. | 4 189,54 zł brutto miesięcznie — przeciętna emerytura z ZUS w I kwartale 2025 r. | Różnica wynosiła 2 004,32 zł miesięcznie; przeciętne świadczenie ZUS było około 1,92 raza wyższe. Są to średnie, a nie kwoty gwarantowane dla konkretnej osoby. |
| Możliwość pobierania dwóch emerytur | Możliwa w określonych przypadkach, jeśli ubezpieczony spełnia odrębne warunki do świadczenia z KRUS. | Możliwa równolegle z emeryturą rolniczą, jeśli spełnione są warunki do świadczenia z ZUS. | Co do zasady wymagany jest wiek emerytalny oraz co najmniej 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS; prawo do emerytury z ZUS ustala się niezależnie. Okresów nie można dowolnie zaliczać podwójnie. |
| Wniosek o emeryturę | Wniosek składa się do KRUS po spełnieniu warunków do emerytury rolniczej. | Wniosek składa się do ZUS po spełnieniu warunków do emerytury powszechnej. | Jeśli przysługuje prawo do świadczeń z obu systemów, należy zadbać o ustalenie prawa w każdej instytucji; decyzje wydawane są odrębnie. |
| Jak wybrać KRUS zamiast ZUS przy starcie działalności | Sprawdzić warunki art. 5a, złożyć wymagane oświadczenie w ciągu 14 dni, a następnie co roku do 31 maja przekazać dokument dotyczący podatku. | Jeśli warunki KRUS nie są spełnione, zgłosić się do ZUS i rozliczać składki właściwe dla przedsiębiorcy. | Warto zachować potwierdzenia złożenia dokumentów oraz sprawdzić, czy dane dotyczące rozpoczęcia działalności i ubezpieczenia są zgodne w CEIDG, KRUS i ZUS. |
| Podstawa prawna | Ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w szczególności art. 5a i przepisy dotyczące emerytur rolniczych. | Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. | Przed podjęciem decyzji należy zweryfikować aktualne przepisy, limity, stawki i wymagane formularze w KRUS, ZUS oraz urzędzie skarbowym. |
Kiedy rolnik może pozostać w KRUS po założeniu działalności gospodarczej?
Poniżej przedstawiamy najważniejsze warunki, które trzeba spełnić, aby po rozpoczęciu pozarolniczej działalności gospodarczej pozostać w KRUS. Omawiamy również wymagane formalności i zasady opłacania składek.
- Co najmniej 3 lata nieprzerwanego ubezpieczenia w KRUS. Zanim rolnik lub domownik rozpocznie działalność, musi przez minimum 3 lata nieprzerwanie podlegać z mocy ustawy pełnemu ubezpieczeniu społecznemu rolników.
- Dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego. Rolnik musi nadal prowadzić działalność rolniczą albo stale pracować w gospodarstwie. Gospodarstwo powinno obejmować użytki rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny produkcji rolnej.
- Brak zatrudnienia i innych świadczeń. Nie można być pracownikiem ani pozostawać w stosunku służbowym. Rolnik nie może również mieć ustalonego prawa do emerytury, renty ani innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
- Podatek z działalności poniżej rocznego limitu. Należny podatek dochodowy od przychodów z pozarolniczej działalności za poprzedni rok nie może przekroczyć kwoty granicznej ustalonej na dany rok. W 2026 r. limit wynosi 4 713 zł. Jeśli rolnik go przekroczy, może utracić ubezpieczenie w KRUS.
- Oświadczenie w ciągu 14 dni. Po rozpoczęciu działalności lub współpracy przy jej prowadzeniu trzeba zgłosić KRUS zamiar kontynuowania ubezpieczenia. Należy to zrobić w ciągu 14 dni; oświadczenie można złożyć także za pośrednictwem wniosku CEIDG-1. Niedotrzymanie terminu może pozbawić rolnika prawa do pozostania w KRUS.
- Dokumenty składane co roku do 31 maja. Do tego dnia należy przekazać KRUS zaświadczenie z urzędu skarbowego albo oświadczenie o wysokości należnego podatku za poprzedni rok. Obowiązek ten dotyczy również osób, których podatek nie przekroczył limitu. W wyjątkowych, losowych okolicznościach można wystąpić o przywrócenie terminu.
- Wyższe składki KRUS dla przedsiębiorcy. Osoba prowadząca działalność opłaca składkę podstawową na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w podwójnym wymiarze, a składkę wypadkową, chorobową i macierzyńską — w pojedynczej wysokości. KRUS rozlicza składki kwartalnie, a ich wysokość zależy m.in. od wielkości gospodarstwa. Składka zdrowotna jest powiązana z hektarami przeliczeniowymi.
- Przekroczenie limitu lub utrata warunków. Gdy rolnik przestanie spełniać wymagania albo przekroczy limit podatku, może być zobowiązany do przejścia do ZUS. Jeśli chce zachować ubezpieczenie rolnicze, może też zaprzestać działalności. Ponowne jej rozpoczęcie z możliwością pozostania w KRUS może wymagać odczekania 3 lat.
- Rolnik już ubezpieczony w ZUS. Samo zgłoszenie do KRUS nie wystarczy. Co do zasady trzeba zakończyć działalność i wyrejestrować się z ZUS, m.in. na formularzu ZUS ZWUA. Dopiero wtedy, po spełnieniu pozostałych warunków, rolnik może zgłosić się do KRUS. W opisanym trybie przez kolejne 3 lata nie powinien ponownie zakładać firmy ani podejmować pracy na etacie.
Emerytura z ZUS czy KRUS: jak różnią się świadczenia i warunki ich uzyskania?
Porównując emeryturę z ZUS z rolniczym świadczeniem z KRUS, widzę dwie różne drogi zabezpieczenia na starość. ZUS obejmuje przede wszystkim pracowników, przedsiębiorców i osoby opłacające składki z umów, natomiast KRUS — rolników oraz ich domowników. Skoro już zahaczyliśmy o ten temat, sprawdź, kiedy i gdzie szukać listy rankingowej młodego rolnika 2026. Dlatego o wyborze nie przesądza sama wysokość wpłat: liczą się również staż ubezpieczeniowy, rodzaj pracy i przewidywana kwota świadczenia.
Prawo do emerytury powszechnej z ZUS przysługuje po osiągnięciu wieku emerytalnego: 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. W nowym systemie wysokość świadczenia zależy głównie od zgromadzonych składek, kapitału początkowego oraz przewidywanego dalszego trwania życia. Zwykle im wyższe składki i dłuższy okres ich opłacania, tym wyższa emerytura. Aby uzyskać najniższą emeryturę, trzeba też mieć odpowiedni staż: co najmniej 20 lat w przypadku kobiety i 25 lat w przypadku mężczyzny.
KRUS przyznaje emeryturę rolniczą kobiecie po ukończeniu 60 lat, a mężczyźnie — 65 lat. Zasadniczo wymagany jest również co najmniej 25-letni okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników. Obejmuje on okresy ubezpieczenia rolniczego ustalone zgodnie z właściwymi przepisami, w tym okresy od początku 1991 roku. Rolnik lub domownik musi spełnić ustawowe warunki i udokumentować ubezpieczenie. Samo posiadanie ziemi nie wystarcza — liczy się podleganie ubezpieczeniu.
Niższe wpłaty dziś, ale emerytura może rozczarować
Różnicę między systemami dobrze pokazują kwoty świadczeń. W pierwszym kwartale 2025 roku przeciętna emerytura z ZUS wynosiła 4 189,54 zł brutto miesięcznie, a rolnicza emerytura z KRUS — 2 185,22 zł brutto. Są to wartości średnie, więc konkretna wypłata może być wyższa lub niższa. Według przywoływanych danych część emerytur rolniczych nie osiągała ustawowego minimum. W określonych przypadkach rodzicielskie świadczenie uzupełniające może podnieść dochód do minimum wynoszącego 1 878,91 zł brutto.
Niższe składki w KRUS nie gwarantują korzystniejszej emerytury. Ich wysokość zależy między innymi od wielkości gospodarstwa, a rolnik opłaca je kwartalnie. Osoba prowadząca działalność pozarolniczą, która spełnia warunki pozostania w KRUS, płaci podstawową składkę emerytalno-rentową w podwójnym wymiarze, a składkę wypadkową, chorobową i macierzyńską — w pojedynczym. Z kolei w ZUS przyszłe świadczenie silniej zależy od sumy zapisanych składek. Dlatego dłuższa kariera zawodowa i wyższe zarobki mogą przełożyć się na wyższą emeryturę.
Rolnik rozpoczynający działalność gospodarczą może pozostać w KRUS, jeśli między innymi przez co najmniej 3 lata nieprzerwanie podlegał tam pełnemu ubezpieczeniu, nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 1 hektar przeliczeniowy, nie jest pracownikiem i nie ma ustalonego prawa do emerytury ani renty. Obowiązuje go także roczny limit należnego podatku od działalności, który za 2026 rok wynosi 4 713 zł. W ciągu 14 dni od rozpoczęcia działalności musi złożyć oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia. Następnie co roku, do 31 maja, przekazuje wymagane zaświadczenie lub oświadczenie dotyczące podatku.
Przekroczenie limitu podatku lub niedotrzymanie terminu może spowodować ustanie ubezpieczenia w KRUS. Kasa może jednak przywrócić termin, jeśli opóźnienie wynikało z uzasadnionej przyczyny losowej. Rolnik zatrudniony na umowie o pracę co do zasady przechodzi do ZUS. Niektóre umowy zlecenia pozwalają natomiast pozostać w KRUS, jeśli miesięczny przychód nie przekracza minimalnego wynagrodzenia i spełnione są pozostałe warunki. Aby przejść z ZUS do KRUS, trzeba między innymi zakończyć działalność i wyrejestrować się z ZUS. Zgodnie z opisanymi zasadami, jeśli taka osoba chce zachować możliwość ubezpieczenia w KRUS, przez kolejne 3 lata nie może ponownie założyć firmy ani podjąć pracy na etacie.
Można pobierać emerytury z obu systemów, ale nie każda osoba, która pracowała w rolnictwie i poza nim, otrzyma dwa świadczenia. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku mogą uzyskać emeryturę z ZUS i KRUS równocześnie, jeśli spełnią warunki w obu systemach, w tym zgromadzą co najmniej 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS. Okresy ubezpieczenia nie mogą się pokrywać — tych samych miesięcy nie zalicza się jednocześnie jako okresów składkowych w obu systemach. Wnioski składa się osobno, a przyznanie jednego świadczenia nie obniża automatycznie drugiego.
Jeśli nie spełniam warunków do dwóch emerytur, przy zbiegu praw do świadczeń zasadniczo muszę wybrać jedno. Warto wtedy porównać prognozowane kwoty z obu instytucji, ponieważ wyboru dokonuje ubezpieczona, a nie urząd. Liczą się więc nie tylko niższe składki, lecz także długość ubezpieczenia, historia zarobków i zachowanie odrębnych okresów składkowych. Przed złożeniem wniosku sprawdziłabym dokumenty i poprosiła ZUS oraz KRUS o wyliczenie należnych świadczeń.
Ciekawostka: Można otrzymywać emerytury z ZUS i KRUS jednocześnie, ale te same miesiące ubezpieczenia nie mogą być zaliczone do obu systemów — okresy składkowe muszą być odrębne.
Jak dopełnić formalności przy wyborze KRUS zamiast ZUS?
Jeśli prowadzisz pozarolniczą działalność gospodarczą lub współpracujesz przy jej prowadzeniu, możesz pozostać w KRUS zamiast podlegać ZUS — pod warunkiem że spełnisz wymagania i dopełnisz formalności.
- Najpierw sprawdź, czy spełniasz warunki pozostania w KRUS. Przez co najmniej 3 lata przed rozpoczęciem działalności lub współpracy musisz nieprzerwanie podlegać pełnemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ponadto nadal prowadź działalność rolniczą albo stale pracuj w gospodarstwie obejmującym ponad 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych lub w dziale specjalnym produkcji rolnej. Nie możesz być pracownikiem ani pozostawać w stosunku służbowym, mieć ustalonego prawa do emerytury, renty ani innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Sprawdź również obowiązujący w danym roku limit należnego podatku dochodowego od przychodów z działalności.
- Następnie złóż oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia — w ciągu 14 dni. Termin licz od rozpoczęcia działalności albo współpracy. Dokument złóż w KRUS. Możesz też skorzystać z wniosku CEIDG-1 przy rejestracji firmy: zaznacz podleganie ubezpieczeniu w KRUS i uzupełnij wymagane dane. Jeśli nie dotrzymasz terminu, możesz utracić ubezpieczenie w KRUS.
- Co roku rozlicz podatek i potwierdź prawo do ubezpieczenia. Do 31 maja przekaż KRUS zaświadczenie z urzędu skarbowego albo oświadczenie o wysokości należnego podatku za poprzedni rok. Przekroczenie obowiązującego limitu lub spóźnienie z dokumentem może pozbawić Cię możliwości pozostania w KRUS. Jeśli opóźnienie wynikało z uzasadnionych przyczyn losowych, KRUS może przywrócić termin — udokumentuj więc przyczynę.
- Pamiętaj o wyższych składkach KRUS dla przedsiębiorcy. Składkę podstawową na ubezpieczenie emerytalno-rentowe opłacasz w podwójnym wymiarze, a składki wypadkową, chorobową i macierzyńską — w pojedynczej wysokości. Rozliczenie następuje kwartalnie, a wysokość składek zależy między innymi od wielkości gospodarstwa. Z kolei składka zdrowotna rolnika jest powiązana z liczbą hektarów przeliczeniowych. Aktualne stawki sprawdzaj w KRUS.
- Jeśli obecnie opłacasz składki ZUS, samo zgłoszenie do KRUS nie zmieni Twojego ubezpieczenia. Opisana ścieżka wymaga zakończenia działalności i wyrejestrowania z ZUS, między innymi na formularzu ZUS ZWUA, a następnie zgłoszenia do KRUS po spełnieniu warunków rolniczych. Taka decyzja może ograniczyć możliwość ponownego podjęcia działalności lub pracy na etacie, dlatego wcześniej potwierdź w KRUS, jakie zasady dotyczą Twojej sytuacji.
Źródła:
- https://mentzen.pl/blog/doradztwo-podatkowe/zus-czy-krus/
- https://www.ifirma.pl/blog/zus-czy-krus-co-wybrac/
- https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-emerytura-z-zus-czy-krus
- https://marcinchowaniec.pl/krus-a-zus-co-sie-bardziej-oplaca/
- https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-rolnik-i-dzialalnosc-gospodarcza-zus-czy-krus
- https://zielonalinia.gov.pl/krus-czy-zus-czyli-rolnik-z-dzialalnoscia-46381/
- https://www.farmer.pl/prawo/przepisy-i-regulacje/krus-wyplaca-grosze-dane-pokazuja-ogromne-roznice-miedzy-emeryturami-z-zus-i-krus,164240.html
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy rolnik może wybrać KRUS zamiast ZUS po założeniu firmy?Może pozostać w KRUS, jeśli spełnia ustawowe warunki, w tym przez co najmniej 3 lata nieprzerwanie podlegał pełnemu ubezpieczeniu rolniczemu i nadal prowadzi gospodarstwo lub pracuje w nim. W 2026 r. należny podatek z działalności za poprzedni rok nie może przekroczyć 4 713 zł.
Jakie formalności trzeba spełnić, aby pozostać w KRUS jako przedsiębiorca?Oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia należy złożyć w ciągu 14 dni od rozpoczęcia działalności lub współpracy przy niej. Co roku, do 31 maja, trzeba przekazać KRUS zaświadczenie z urzędu skarbowego albo oświadczenie o wysokości należnego podatku za poprzedni rok.
Czy składki KRUS dla przedsiębiorcy są takie same jak dla pozostałych rolników?Nie, przedsiębiorca pozostający w KRUS opłaca podstawową składkę emerytalno-rentową w podwójnym wymiarze. Składki wypadkową, chorobową i macierzyńską opłaca w pojedynczej wysokości, a składka zdrowotna zależy od hektarów przeliczeniowych.
Jak różnią się przeciętne emerytury z KRUS i ZUS?Według danych za I kwartał 2026 r. przeciętna emerytura z KRUS wynosiła 2 185,22 zł brutto, a z ZUS — 4 189,54 zł brutto miesięcznie. To wartości średnie, a indywidualna wysokość świadczenia zależy od przebiegu ubezpieczenia i spełnienia wymaganych warunków.
Czy można pobierać emerytury z KRUS i ZUS jednocześnie?Tak, jeśli dana osoba spełni odrębne warunki do świadczeń z obu systemów, w tym wymagany staż ubezpieczenia rolniczego. Okresów ubezpieczenia nie można zaliczyć podwójnie, a wnioski o emerytury składa się osobno do KRUS i ZUS.
